𝟓 𝐍𝐆𝐔𝐘𝐄̂𝐍 𝐓𝐀̆́𝐂 “𝐁𝐀̂́𝐓 𝐃𝐈 𝐁𝐀̂́𝐓 𝐃𝐈̣𝐂𝐇” 𝐊𝐇𝐈 𝐂𝐇𝐎̛𝐈 𝐂𝐔̀𝐍𝐆 𝐓𝐑𝐄̉ 𝐂𝐇𝐀̣̂𝐌 𝐍𝐎́𝐈, 𝐓𝐔̛̣ 𝐊𝐘̉

Nhiều ba mẹ chia sẻ: “𝑀𝑖̀𝑛ℎ 𝑚𝑢𝑎 𝑟𝑎̂́𝑡 𝑛ℎ𝑖𝑒̂̀𝑢 đ𝑜̂̀ 𝑐ℎ𝑜̛𝑖 đ𝑎̆́𝑡 𝑡𝑖𝑒̂̀𝑛 𝑛ℎ𝑢̛𝑛𝑔 𝑐𝑜𝑛 𝑐ℎ𝑎̆̉𝑛𝑔 𝑡ℎ𝑒̀𝑚 𝑛𝑔𝑜́ 𝑛𝑔𝑎̀𝑛𝑔, ℎ𝑜𝑎̣̆𝑐 𝑐𝑜𝑛 𝑐ℎ𝑖̉ 𝑐ℎ𝑜̛𝑖 𝑡ℎ𝑒𝑜 𝑐𝑎́𝑐ℎ 𝑟𝑖𝑒̂𝑛𝑔 𝑐𝑢̉𝑎 𝑚𝑖̀𝑛ℎ 𝑚𝑎̀ 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑐ℎ𝑜 𝑎𝑖 𝑡ℎ𝑎𝑚 𝑔𝑖𝑎.”

Ba mẹ ơi, với trẻ đặc biệt, 𝐂𝐀́𝐂𝐇 𝐂𝐇𝐎̛𝐈 quan trọng hơn Đ𝐎̂̀ 𝐂𝐇𝐎̛𝐈. Để giờ chơi trở thành giờ học ngôn ngữ hiệu quả nhất, hãy nằm lòng 𝟓 𝐧𝐠𝐮𝐲𝐞̂𝐧 𝐭𝐚̆́𝐜 “𝐯𝐚̀𝐧𝐠” dưới đây nhé:

𝑵𝒈𝒖𝒚𝒆̂𝒏 𝒕𝒂̆́𝒄 “𝑭𝒐𝒍𝒍𝒐𝒘 𝒕𝒉𝒆 𝑳𝒆𝒂𝒅” – Đ𝒊 𝒕𝒉𝒆𝒐 𝒔𝒖̛̣ 𝒅𝒂̂̃𝒏 𝒅𝒂̆́𝒕 𝒄𝒖̉𝒂 𝒄𝒐𝒏

Thay vì bắt con phải chơi theo ý mình (VD: “Con phải xếp xe thành hàng chứ”), hãy quan sát xem con đang thích gì. Nếu con thích xoay bánh xe, hãy cùng con xoay và bình luận: “Bánh xe quay, quay, quay”. Khi bạn gia nhập vào thế giới của con trước, con mới sẵn sàng mở lòng đón bạn vào.

𝑵𝒈𝒖𝒚𝒆̂𝒏 𝒕𝒂̆́𝒄 “4𝑺” – Công thức giao tiếp quyền năng Để con dễ dàng bắt chước, hãy nhớ:

𝐒𝐚𝐲 𝐥𝐞𝐬𝐬 (Nói ít): Dùng câu ngắn (1-3 từ).

𝐒𝐭𝐫𝐞𝐬𝐬 (Nhấn mạnh): Nhấn mạnh vào từ khóa chính (Ví dụ: “Lấy bóng”).

𝐆𝐨 𝐒𝐥𝐨𝐰 (Nói chậm): Nói thong thả để con kịp xử lý thông tin.

𝐒𝐡𝐨𝐰 (Minh họa): Luôn đi kèm hành động hoặc hình ảnh trực quan.

𝑵𝒈𝒖𝒚𝒆̂𝒏 𝒕𝒂̆́𝒄 “𝑪𝒉𝒐̛̀ đ𝒐̛̣𝒊” – 𝑲𝒉𝒐𝒂̉𝒏𝒈 𝒍𝒂̣̆𝒏𝒈 đ𝒂̆́𝒕 𝒈𝒊𝒂́

Sai lầm phổ biến là ba mẹ nói quá nhiều và làm hộ con quá nhanh. Hãy thử: Thổi bong bóng xong rồi dừng lại… chờ khoảng 5-10 giây. Khi con có phản ứng (nhìn vào bạn, ê a hoặc chạm tay), lúc đó mới thổi tiếp. Hãy cho con cơ hội được “lên tiếng” để yêu cầu!

𝑩𝒊𝒆̂́𝒏 𝒎𝒊̀𝒏𝒉 𝒕𝒉𝒂̀𝒏𝒉 “Đ𝒐̂̀ 𝒄𝒉𝒐̛𝒊 𝒕𝒉𝒖́ 𝒗𝒊̣ 𝒏𝒉𝒂̂́𝒕”

Trước khi dùng đến robot hay búp bê, hãy dùng chính biểu cảm khuôn mặt, giọng nói và cơ thể của bạn. Những trò chơi tương tác người – người như: Ú òa, cù lét, làm mặt xấu… thường thu hút trẻ tự kỷ và chậm nói hơn nhiều so với những món đồ vô tri.

𝑻𝒂̣𝒐 𝒓𝒂 “𝑺𝒖̛̣ 𝒄𝒐̂́ 𝒄𝒐́ 𝒚́ đ𝒐̂̀”

Hãy thử đặt món đồ chơi con thích vào một chiếc hộp trong suốt khó mở, hoặc để lên cao nơi con nhìn thấy nhưng không với tới được. “Khó khăn” nhỏ này chính là động lực mạnh mẽ nhất thúc đẩy con phải giao tiếp (chỉ tay, kéo tay hoặc phát âm) để nhờ sự trợ giúp.

𝐶ℎ𝑜̛𝑖 𝑣𝑜̛́𝑖 𝑐𝑜𝑛 𝑙𝑎̀ 𝑚𝑜̣̂𝑡 ℎ𝑎̀𝑛ℎ 𝑡𝑟𝑖̀𝑛ℎ 𝑘𝑖𝑒̂𝑛 𝑛ℎ𝑎̂̃𝑛. Đ𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑞𝑢𝑎́ 𝑎́𝑝 𝑙𝑢̛̣𝑐 𝑣𝑖𝑒̣̂𝑐 𝑐𝑜𝑛 𝑝ℎ𝑎̉𝑖 𝑛𝑜́𝑖 𝑛𝑔𝑎𝑦 𝑙𝑎̣̂𝑝 𝑡𝑢̛́𝑐, ℎ𝑎̃𝑦 𝑡𝑎̣̂𝑛 ℎ𝑢̛𝑜̛̉𝑛𝑔 𝑠𝑢̛̣ 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑛𝑜̂́𝑖 𝑡𝑟𝑜𝑛𝑔 𝑡𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑘ℎ𝑜𝑎̉𝑛ℎ 𝑘ℎ𝑎̆́𝑐 𝑛ℎ𝑜̉ 𝑛ℎ𝑎̂́𝑡.

𝟭𝟬 𝗧𝗛𝗢́𝗜 𝗤𝗨𝗘𝗡 𝗡𝗨𝗢̂𝗜 𝗗𝗨̛𝗢̛̃𝗡𝗚 𝗧𝗥𝗘̉ 𝗧𝗨̛̣ 𝗞𝗬̉ 𝗠𝗢̂̃𝗜 𝗡𝗚𝗔̀𝗬

𝑁𝑢𝑜̂𝑖 𝑑𝑎̣𝑦 𝑡𝑟𝑒̉ 𝑡𝑢̛̣ 𝑘𝑦̉ 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑐𝑎̂̀𝑛 đ𝑖𝑒̂̀𝑢 𝑔𝑖̀ 𝑞𝑢𝑎́ 𝑙𝑜̛́𝑛 𝑙𝑎𝑜. 𝐶ℎ𝑖̉ 𝑐𝑎̂̀𝑛 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 𝑡ℎ𝑜́𝑖 𝑞𝑢𝑒𝑛 𝑛ℎ𝑜̉ 𝑚𝑜̂̃𝑖 𝑛𝑔𝑎̀𝑦 𝑐𝑢̃𝑛𝑔 đ𝑢̉ 𝑡𝑎̣𝑜 𝑛𝑒̂𝑛 𝑠𝑢̛̣ 𝑡ℎ𝑎𝑦 đ𝑜̂̉𝑖 𝑙𝑜̛́𝑛 𝑐ℎ𝑜 𝑐𝑜𝑛

1. 𝑫𝒂̀𝒏𝒉 𝒕𝒉𝒐̛̀𝒊 𝒈𝒊𝒂𝒏 𝒄𝒉𝒐̛𝒊 𝒄𝒖̀𝒏𝒈 𝒄𝒐𝒏 𝒎𝒐̂̃𝒊 𝒏𝒈𝒂̀𝒚

Không cần đồ chơi đắt tiền, chỉ cần:

Ngồi cạnh con

Chơi theo sở thích của con

Cười và tương tác

Điều này giúp con tăng kết nối và giao tiếp

2. 𝙉𝒐́𝙞 𝙘𝒉𝙪𝒚𝙚̣̂𝒏 𝒗𝙤̛́𝒊 𝒄𝙤𝒏 𝒎𝙤̣𝒊 𝒍𝙪́𝒄

Dù con chưa nói được, hãy vẫn nói với con: “Con đang ăn”, “Con đang chơi”, “Mẹ đang mở cửa”

Giúp con hiểu ngôn ngữ và phát triển lời nói

3. 𝑪𝙝𝒐̛𝙞 𝙡𝒖𝙖̂𝒏 𝒑𝙝𝒊𝙚̂𝒏 𝒗𝙤̛́𝒊 𝒄𝙤𝒏

Ví dụ: Mẹ chơi → đến lượt con; Ném bóng qua lại

Giúp con học: Chờ đợi; Giao tiếp; Tương tác xã hội

4. 𝑲𝙝𝒆𝙣 𝙣𝒈𝙤̛̣𝒊 𝒌𝙝𝒊 𝒄𝙤𝒏 𝒍𝙖̀𝒎 𝒕𝙤̂́𝒕

Ví dụ: “Giỏi quá!”, “Con làm tốt lắm!”

Giúp con tăng động lực học

5. 𝙏𝒂̣𝙤 𝙡𝒊̣𝙘𝒉 𝒔𝙞𝒏𝙝 𝙝𝒐𝙖̣𝒕 𝒄𝙤̂́ đ𝒊̣𝙣𝒉

Trẻ tự kỷ thích sự ổn định: Giờ ăn cố định; Giờ ngủ cố định; Giờ chơi cố định

Giúp con giảm lo lắng và hành vi khó

6. 𝑫𝙖̣𝒚 𝒄𝙤𝒏 𝒃𝙖̆́𝒕 𝒄𝙝𝒖̛𝙤̛́𝒄

Ví dụ: Vỗ tay; Bye bye; Gõ bàn

Bắt chước giúp con: Phát triển giao tiếp; Phát triển ngôn ngữ

7. 𝑻𝙖̣𝒐 𝒄𝙤̛ 𝙝𝒐̣̂𝙞 đ𝒆̂̉ 𝒄𝙤𝒏 𝒈𝙞𝒂𝙤 𝙩𝒊𝙚̂́𝒑

Ví dụ: Đặt đồ chơi ngoài tầm với; Đợi con yêu cầu; …

Giúp con học cách: Nhìn; Chỉ; Phát âm

8. 𝑮𝙞𝒂̉𝙢 𝙩𝒉𝙤̛̀𝒊 𝒈𝙞𝒂𝙣 𝙭𝒆𝙢 đ𝒊𝙚̣̂𝒏 𝒕𝙝𝒐𝙖̣𝒊

Trẻ xem nhiều điện thoại sẽ làm: Giảm giao tiếp; Giảm chú ý; Chậm nói

Thay bằng chơi vận động và tương tác

9. 𝑶̂𝙢 𝙫𝒂̀ 𝒕𝙞𝒆̂́𝙥 𝙭𝒖́𝙘 𝙘𝒐̛ 𝒕𝙝𝒆̂̉

Ôm con nhẹ nhàng; Nắm tay; Vỗ lưng

Giúp con cảm thấy an toàn và gắn kết

10. 𝑲𝙞𝒆̂𝙣 𝙣𝒉𝙖̂̃𝒏 𝒗𝙖̀ đ𝒐̂̀𝙣𝒈 𝒉𝙖̀𝒏𝙝 𝙘𝒖̀𝙣𝒈 𝒄𝙤𝒏

Trẻ tự kỷ tiến bộ chậm hơn nhưng không có nghĩa là không tiến bộ

Mỗi bước nhỏ của con đều đáng trân trọng

Mỗi nỗ lực của cha mẹ đều có ý nghĩa

𝑵𝒖𝒐̂𝒊 𝒅𝒖̛𝒐̛̃𝒏𝒈 𝒕𝒓𝒆̉ 𝒕𝒖̛̣ 𝒌𝒚̉ 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 𝒄𝒂̂̀𝒏 𝒉𝒐𝒂̀𝒏 𝒉𝒂̉𝒐

𝑪𝒉𝒊̉ 𝒄𝒂̂̀𝒏 𝒚𝒆̂𝒖 𝒕𝒉𝒖̛𝒐̛𝒏𝒈 – 𝒌𝒊𝒆̂𝒏 𝒏𝒉𝒂̂̃𝒏 – đ𝒐̂̀𝒏𝒈 𝒉𝒂̀𝒏𝒉 𝒎𝒐̂̃𝒊 𝒏𝒈𝒂̀𝒚

Vì…

𝑇𝑟𝑒̉ 𝑡𝑢̛̣ 𝑘𝑦̉ 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑐𝑎̂̀𝑛 𝑐ℎ𝑎 𝑚𝑒̣ ℎ𝑜𝑎̀𝑛 ℎ𝑎̉𝑜

𝑇𝑟𝑒̉ 𝑐ℎ𝑖̉ 𝑐𝑎̂̀𝑛 𝑐ℎ𝑎 𝑚𝑒̣ 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑏𝑜̉ 𝑐𝑢𝑜̣̂𝑐

𝐏𝐇𝐀́𝐓 𝐇𝐈𝐄̣̂𝐍 𝐒𝐎̛́𝐌 𝐊𝐇𝐎̂𝐍𝐆 𝐏𝐇𝐀̉𝐈 Đ𝐄̂̉ 𝐊𝐇𝐈𝐄̂́𝐍 𝐂𝐇𝐀 𝐌𝐄̣ 𝐋𝐎 𝐋𝐀̆́𝐍𝐆 𝐇𝐎̛𝐍

Nhiều gia đình chần chừ khi thấy trẻ có dấu hiệu khác biệt.

Không hẳn vì không quan tâm.

Mà vì sợ lo quá sớm, sợ nghĩ nhiều, sợ mọi chuyện bị làm nghiêm trọng hơn mức cần thiết.

Nhưng phát hiện sớm không có nghĩa là vội kết luận. Điều đó chỉ giúp nhìn rõ hơn:

Trẻ đang mạnh ở đâu.

Đang khó ở đâu.

Khó khăn đó cần theo dõi thêm hay nên được hỗ trợ sớm.

Đ𝒊 𝒎𝒖𝒐̣̂𝒏 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 𝒍𝒂̀𝒎 𝒗𝒂̂́𝒏 đ𝒆̂̀ 𝒏𝒉𝒆̣ đ𝒊.

Đ𝒊𝒆̂̀𝒖 𝒄𝒂̂̀𝒏 𝒕𝒉𝒊𝒆̂́𝒕 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 𝒑𝒉𝒂̉𝒊 𝒍𝒂̀ 𝒉𝒐𝒂𝒏𝒈 𝒎𝒂𝒏𝒈.

𝑷𝒉𝒂́𝒕 𝒉𝒊𝒆̣̂𝒏 𝒔𝒐̛́𝒎 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 𝒑𝒉𝒂̉𝒊 đ𝒆̂̉ 𝒌𝒉𝒊𝒆̂́𝒏 𝒄𝒉𝒂 𝒎𝒆̣ 𝒍𝒐 𝒍𝒂̆́𝒏𝒈 𝒉𝒐̛𝒏.

𝑁𝑒̂́𝑢 𝑏𝑜̂́ 𝑚𝑒̣ 𝑐𝑜̀𝑛 𝑏𝑎̆𝑛 𝑘ℎ𝑜𝑎̆𝑛, đ𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑛𝑔𝑎̂̀𝑛 𝑛𝑔𝑎̣𝑖 𝑙𝑖𝑒̂𝑛 ℎ𝑒̣̂:

𝐏𝐇𝐔̣𝐂 𝐇𝐎̂̀𝐈 𝐆𝐈𝐀́𝐂 𝐐𝐔𝐀𝐍 𝐓𝐑𝐔̛𝐎̛́𝐂 – 𝐃𝐀̣𝐘 𝐊𝐘̃ 𝐍𝐀̆𝐍𝐆 𝐒𝐀𝐔

Nhiều ba mẹ có con tự kỷ thường sốt ruột muốn con biết nói, biết học, biết làm theo hướng dẫn càng nhanh càng tốt. Vì vậy, các lớp can thiệp thường bắt đầu bằng việc dạy kỹ năng – dạy con nghe lời, ngồi học, làm theo lệnh, phát âm, làm bài, nhận diện chữ cái, chữ số,…

𝑵𝒉𝒖̛𝒏𝒈 𝒄𝒐́ 𝒎𝒐̣̂𝒕 đ𝒊𝒆̂̀𝒖 𝒊́𝒕 𝒂𝒊 𝒏𝒉𝒂̆́𝒄 đ𝒆̂́𝒏: Nếu các giác quan của con đang bị “rối loạn”, thì con học thế nào cũng không vào.

⁉ 𝑻𝑨̣𝑰 𝑺𝑨𝑶 𝑷𝑯𝑨̉𝑰 𝑷𝑯𝑼̣𝑪 𝑯𝑶̂̀𝑰 𝑮𝑰𝑨́𝑪 𝑸𝑼𝑨𝑵 𝑻𝑹𝑼̛𝑶̛́𝑪?
Con người tiếp nhận thế giới thông qua giác quan – mắt thấy, tai nghe, tay chạm, mũi ngửi, miệng nếm và cảm nhận cơ thể trong không gian.

❌ 𝗡𝗵𝘂̛𝗻𝗴 𝘃𝗼̛́𝗶 𝘁𝗿𝗲̉ 𝘁𝘂̛̣ 𝗸𝘆̉, 𝗰𝗮́𝗰 𝗴𝗶𝗮́𝗰 𝗾𝘂𝗮𝗻 𝘁𝗵𝘂̛𝗼̛̀𝗻𝗴:
➖ Nhạy quá mức (ví dụ: sợ tiếng động, ghét bị chạm vào),
➖ Hoặc kém nhận biết (không cảm thấy đau, không phản ứng với tiếng gọi),
➖ Hoặc hỗn loạn giữa các hệ giác quan , khiến con tăng động, giảm chú ý, hoặc thu mình.

𝑁𝑒̂́𝑢 𝑏𝑎 𝑚𝑒̣ 𝑏𝑎̆́𝑡 𝑐𝑜𝑛 ℎ𝑜̣𝑐 𝑘ℎ𝑖 𝑛𝑎̃𝑜 𝑐ℎ𝑢̛𝑎 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑛𝑜̂́𝑖 đ𝑢̉ 𝑡ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑡𝑖𝑛 𝑔𝑖𝑎́𝑐 𝑞𝑢𝑎𝑛, 𝑘ℎ𝑖𝑒̂́𝑛 𝑐𝑜𝑛 𝑙𝑢𝑜̂𝑛 𝑜̛̉ 𝑡𝑟𝑎̣𝑛𝑔 𝑡ℎ𝑎́𝑖 𝑞𝑢𝑎́ 𝑡𝑎̉𝑖, 𝑛𝑎̃𝑜 đ𝑜́𝑛𝑔 𝑙𝑎̣𝑖, ℎ𝑜̣𝑐 𝑡𝑟𝑢̛𝑜̛́𝑐 𝑞𝑢𝑒̂𝑛 𝑠𝑎𝑢.

⛔ 𝑫𝑨̂́𝑼 𝑯𝑰𝑬̣̂𝑼 𝑪𝑯𝑶 𝑻𝑯𝑨̂́𝒀 𝑪𝑶𝑵 𝑪𝑨̂̀𝑵 𝑷𝑯𝑼̣𝑪 𝑯𝑶̂̀𝑰 𝑮𝑰𝑨́𝑪 𝑸𝑼𝑨𝑵:
➖ Con nhìn lơ đãng, không nhìn vào mắt người khác.
➖ Con không phản ứng khi được gọi tên.
➖ Con đi nhón chân, xoay tròn, đập đầu, lắc lư không kiểm soát.
➖ Con khó ngồi yên, không thể tập trung.
➖ Con sợ cắt tóc, sợ chạm nước, sợ tiếng động lạ.
➖ Con không nói, hoặc nói nhưng không đúng hoàn cảnh.
𝑇𝑎̂́𝑡 𝑐𝑎̉ 𝑛ℎ𝑢̛̃𝑛𝑔 đ𝑖𝑒̂̀𝑢 đ𝑜́ 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑝ℎ𝑎̉𝑖 𝑑𝑜 𝑐𝑜𝑛 “𝑐𝑢̛́𝑛𝑔 đ𝑎̂̀𝑢” ℎ𝑎𝑦 “𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑏𝑖𝑒̂́𝑡 𝑛𝑔ℎ𝑒 𝑙𝑜̛̀𝑖”, 𝑚𝑎̀ 𝑣𝑖̀ 𝑏𝑜̣̂ 𝑛𝑎̃𝑜 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐𝑜𝑛 đ𝑎𝑛𝑔 𝑏𝑖̣ 𝑘ℎ𝑜́𝑎 𝑏𝑜̛̉𝑖 𝑐𝑎́𝑐 𝑟𝑜̂́𝑖 𝑙𝑜𝑎̣𝑛 𝑔𝑖𝑎́𝑐 𝑞𝑢𝑎𝑛.

❗ 𝐊𝐇𝐈 𝐆𝐈𝐀́𝐂 𝐐𝐔𝐀𝐍 Đ𝐔̛𝐎̛̣𝐂 𝐏𝐇𝐔̣𝐂 𝐇𝐎̂̀𝐈 – 𝐍𝐀̃𝐎 𝐁𝐎̣̂ Đ𝐔̛𝐎̛̣𝐂 𝐊𝐈́𝐂𝐇 𝐇𝐎𝐀̣𝐓
Lúc này:
➖ Con bắt đầu chú ý hơn đến người đối diện.
➖ Con dễ dàng ngồi yên để lắng nghe.
➖ Con giảm các hành vi tự kích thích.
➖ Con mở lòng kết nối và sẵn sàng học kỹ năng.

👉 𝑉𝑎̀ đ𝑎̂𝑦 𝑙𝑎̀ 𝑡ℎ𝑜̛̀𝑖 đ𝑖𝑒̂̉𝑚 𝑣𝑎̀𝑛𝑔 đ𝑒̂̉ 𝑑𝑎̣𝑦 𝑐𝑜𝑛 𝑛𝑔𝑜̂𝑛 𝑛𝑔𝑢̛̃, ℎ𝑎̀𝑛ℎ 𝑣𝑖, 𝑘𝑦̃ 𝑛𝑎̆𝑛𝑔 𝑠𝑜̂́𝑛𝑔, 𝑘𝑦̃ 𝑛𝑎̆𝑛𝑔 ℎ𝑜̣𝑐 𝑡𝑎̣̂𝑝,…

🔜 𝐓𝐇𝐎̂𝐍𝐆 Đ𝐈𝐄̣̂𝐏 𝐆𝐔̛̉𝐈 Đ𝐄̂́𝐍 𝐁𝐀 𝐌𝐄̣:
Đ𝑢̛̀𝑛𝑔 𝑣𝑜̣̂𝑖 𝑣𝑎̀𝑛𝑔 𝑑𝑎̣𝑦 𝑘𝑦̃ 𝑛𝑎̆𝑛𝑔, 𝑛𝑒̂́𝑢 𝑛𝑒̂̀𝑛 𝑡𝑎̉𝑛𝑔 𝑔𝑖𝑎́𝑐 𝑞𝑢𝑎𝑛 𝑐𝑢̉𝑎 𝑐𝑜𝑛 𝑐𝑜̀𝑛 đ𝑎𝑛𝑔 ℎ𝑜̂̃𝑛 𝑙𝑜𝑎̣𝑛.
𝐻𝑎̃𝑦 𝑏𝑎̆́𝑡 đ𝑎̂̀𝑢 𝑡𝑢̛̀ 𝑠𝑢̛̣ 𝑘𝑒̂́𝑡 𝑛𝑜̂́𝑖 𝑦𝑒̂𝑢 𝑡ℎ𝑢̛𝑜̛𝑛𝑔 𝑣𝑎̀ 𝑘ℎ𝑜̛𝑖 𝑡ℎ𝑜̂𝑛𝑔 𝑔𝑖𝑎́𝑐 𝑞𝑢𝑎𝑛, đ𝑒̂̉ 𝑐𝑜𝑛 𝑐𝑜́ 𝑡ℎ𝑒̂̉ đ𝑜́𝑛 𝑛ℎ𝑎̣̂𝑛 𝑐𝑢𝑜̣̂𝑐 𝑠𝑜̂́𝑛𝑔 𝑏𝑎̆̀𝑛𝑔 đ𝑜̂𝑖 𝑚𝑎̆́𝑡 𝑡𝑖̉𝑛ℎ 𝑡ℎ𝑢̛́𝑐 𝑣𝑎̀ 𝑡𝑟𝑎́𝑖 𝑡𝑖𝑚 𝑟𝑜̣̂𝑛𝑔 𝑚𝑜̛̉.
✨ “𝑴𝒖𝒐̂́𝒏 𝒄𝒐𝒏 𝒉𝒐̣𝒄 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄, 𝒏𝒂̃𝒐 𝒑𝒉𝒂̉𝒊 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄 đ𝒂́𝒏𝒉 𝒕𝒉𝒖̛́𝒄. 𝑴𝒖𝒐̂́𝒏 𝒏𝒂̃𝒐 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄 đ𝒂́𝒏𝒉 𝒕𝒉𝒖̛́𝒄, 𝒈𝒊𝒂́𝒄 𝒒𝒖𝒂𝒏 𝒄𝒂̂̀𝒏 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄 𝒑𝒉𝒖̣𝒄 𝒉𝒐̂̀𝒊.”
Nguồn: ST

𝐂𝐇𝐄̂́ Đ𝐎̣̂ 𝐀̆𝐍 𝐔𝐎̂́𝐍𝐆 𝐂𝐇𝐎 𝐓𝐑𝐄̉ 𝐓𝐔̛̣ 𝐊𝐘̉: 𝐇𝐈𝐄̂̉𝐔 Đ𝐔́𝐍𝐆 – 𝐓𝐑𝐀́𝐍𝐇 𝐋𝐀̂̀𝐌 𝐓𝐔̛𝐎̛̉𝐍𝐆 – 𝐇𝐎̂̃ 𝐓𝐑𝐎̛̣ 𝐊𝐇𝐎𝐀 𝐇𝐎̣𝐂.

Rối loạn phổ tự kỷ (Autism Spectrum Disorder – ASD) là một rối loạn phát triển thần kinh, hình thành sớm và kéo dài suốt đời. Cho đến nay, không có chế độ ăn nào có thể “𝐜𝐡𝐮̛̃𝐚 𝐤𝐡𝐨̉𝐢” tự kỷ.

Tuy nhiên, dinh dưỡng vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ sức khỏe thể chất, hành vi và khả năng tham gia can thiệp của trẻ.

Trong thực tế, rất nhiều thông tin sai lệch về ăn uống cho trẻ tự kỷ đang lan truyền, khiến phụ huynh lo lắng, áp dụng các chế độ ăn kiêng không cần thiết, thậm chí gây hại.

𝗡𝗛𝗨̛̃𝗡𝗚 𝗤𝗨𝗔𝗡 Đ𝗜𝗘̂̉𝗠 𝗦𝗔𝗜 𝗣𝗛𝗢̂̉ 𝗕𝗜𝗘̂́𝗡 𝗛𝗜𝗘̣̂𝗡 𝗡𝗔𝗬:

1. “Chỉ cần ăn kiêng là trẻ sẽ hết tự kỷ”

Đây là hiểu lầm nghiêm trọng. Tự kỷ không phải do thực phẩm gây ra, cũng không thể điều trị bằng chế độ ăn. Các can thiệp có hiệu quả được công nhận hiện nay vẫn là can thiệp giáo dục – hành vi – tâm lý – y học, dựa trên bằng chứng khoa học.

2. “Chế độ ăn không gluten – không casein (GFCF) là bắt buộc với mọi trẻ tự kỷ”

Chế độ GFCF được lan truyền rộng rãi với niềm tin rằng gluten và casein “làm nặng triệu chứng tự kỷ”.

Khoa học nói gì?

– Các tổng quan hệ thống và thử nghiệm lâm sàng cho thấy chưa có bằng chứng nhất quán chứng minh chế độ GFCF cải thiện rõ rệt hành vi, giao tiếp hay nhận thức ở đa số trẻ tự kỷ.

– Các tổ chức y tế lớn không khuyến cáo áp dụng GFCF đại trà.

– Việc loại bỏ sữa và ngũ cốc có nguy cơ gây thiếu canxi, vitamin D, protein, đặc biệt ở trẻ kén ăn.

Chỉ nên áp dụng chế độ loại trừ khi trẻ có dị ứng, không dung nạp thực sự và phải có chỉ định chuyên môn.

3. “Một số thực phẩm như sữa, đường, ngũ cốc, trái cây sẽ làm trẻ ‘tự kỷ nặng hơn’”

– Hiện không có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy các thực phẩm này gây ra hay làm nặng tự kỷ.

– Ngược lại, ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, trái cây là nguồn cung cấp năng lượng, vitamin, khoáng chất và chất xơ cần thiết cho sự phát triển của trẻ.

4. “Các chế độ ăn đặc biệt (chống nấm, thải độc ruột, ít glutamate…) là phương pháp điều trị chính”

Những chế độ này chưa được y học chứng cứ công nhận, thiếu nghiên cứu chất lượng cao và không được khuyến cáo trong hướng dẫn lâm sàng quốc tế.

𝐊𝐈𝐄̂́𝐍 𝐓𝐇𝐔̛́𝐂 𝐂𝐇𝐔𝐀̂̉𝐍 𝐕𝐄̂̀ 𝐃𝐈𝐍𝐇 𝐃𝐔̛𝐎̛̃𝐍𝐆 𝐂𝐇𝐎 𝐓𝐑𝐄̉ 𝐓𝐔̛̣ 𝐊𝐘̉

Nguyên tắc cốt lõi: Ăn đa dạng – cân bằng – phù hợp cá nhân.

Trẻ tự kỷ không cần chế độ ăn “đặc biệt”, nhưng cần:

– Đủ đạm (thịt, cá, trứng, đậu).

– Tinh bột phức hợp (cơm, khoai, ngũ cốc nguyên hạt).

– Chất béo lành mạnh, đặc biệt omega-3 (cá béo).

– Rau củ và trái cây để bổ sung chất xơ, vitamin.

– Uống đủ nước.

Lưu ý về rối loạn ăn uống và tiêu hóa. Nhiều trẻ tự kỷ gặp:

– Kén ăn, ăn chọn lọc theo màu sắc – kết cấu.

– Táo bón, tiêu chảy, đầy hơi.

– Nguy cơ thiếu vi chất (sắt, kẽm, vitamin D…).

Vì vậy, theo dõi tăng trưởng, đánh giá dinh dưỡng định kỳ là rất cần thiết.

Gợi ý thực hành cho cha mẹ:

Không ép ăn, không biến bữa ăn thành cuộc chiến.

Giới thiệu món mới từng bước nhỏ, lặp lại nhiều lần.

Kết hợp can thiệp hành vi khi trẻ có khó khăn ăn uống.

Tham vấn bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng khi muốn thay đổi chế độ ăn.

THÔNG ĐIỆP TỪ KHOA TÂM THẦN- BỆNH VIỆN NHI TW:

Chế độ ăn uống lành mạnh không chữa được tự kỷ, nhưng giúp trẻ khỏe mạnh hơn, dễ tham gia can thiệp và cải thiện chất lượng sống.

Hãy cảnh giác với các thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng xã hội.

Mọi thay đổi lớn về ăn uống của trẻ cần dựa trên tư vấn chuyên môn.

“Thói quen ném đồ chơi – con hư hay một tín hiệu bố mẹ đang bỏ lỡ?”

Có một giai đoạn mà rất nhiều bố mẹ phải niệm thần chú “nam mô a di đà ohajat, con mình, không được oánh, không được oánh, phải nhẹ nhàng với con”. Đó chính là giai đoạn mà con chỉ cần không vừa ý là ném đồ đạc đang chơi, không vừa ý là quăng luôn xuống đất. Dù chúng ta có nhắc nhở nhưng tình hình vẫn không khá lên là mấy, thậm chí còn phải áp dụng bàn tay phải với con.

Thực ra, phần lớn trường hợp các con mắc thói quen này đều trong độ tuổi 1-3, và đây cũng không phải thói hư tật xấu. Nghe thì hơi vô lí nhưng đây chính là cách con giao tiếp với bố mẹ khi con chưa biết nói sao cho đúng.

1. Vì sao trẻ lại thích ném đồ?
🌱 Ở giai đoạn nhỏ (1–3 tuổi)
Con đang khám phá thế giới
Muốn biết: “Nếu mình ném món đồ này thì chuyện gì xảy ra nhỉ?”
Con chưa được học về nguyên nhân – kết quả
Vậy nên việc con ném đồ gần như là một “thí nghiệm khoa học” của trẻ

⚡ Khi con có nhiều năng lượng
Không ngồi yên lâu được
Cơ thể cần vận động
👉 Ném là cách xả năng lượng nhanh nhất

😣 Khi con có cảm xúc nhưng chưa biết diễn đạt: Bực, Chán, Không được đáp ứng
👉 Thay vì nói: “Con không thích” thì con chọn cách thể hiện cho bố mẹ thấy, vì chỉ cần ném đồ và khóc toáng lên là bố mẹ sẽ dỗ dành.

🎯 Khi con muốn thu hút sự chú ý: Bố mẹ bận, Không ai chơi cùng con. Ném đồ là cách nhanh nhất để bố mẹ nhìn mình và chú ý đến mình

2. Sai lầm phổ biến của bố mẹ
❌ La mắng ngay lập tức
Con sợ… nhưng không hiểu vì sao mình lại bị mắng và lần sau vẫn lặp lại

❌ Cho rằng “con hư”
Con bắt đầu tin rằng “Con là đứa hay làm sai”

❌ Ngăn cản nhưng không dạy thay thế
Chúng ta chỉ đưa ra mệnh lệnh “Không được ném!”, nhưng lại không giải thích rõ lí do tại sao con làm vậy là sai, cũng không cho con phương án xử lí sau đó.

𝟑. Đ𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐪𝐮𝐚𝐧 𝐭𝐫𝐨̣𝐧𝐠 𝐜𝐚̂̀𝐧 𝐡𝐢𝐞̂̉𝐮

Ném đồ không phải vấn đề mà cách con giải tỏa và giao tiếp mới là vấn đề
Nếu chỉ “cấm” mà không “dạy” hành vi sẽ quay lại dưới hình thức khác

𝟒. 𝐂𝐚́𝐜𝐡 𝐱𝐮̛̉ 𝐥𝐲́ đ𝐮́𝐧𝐠

✅ 1. Bình tĩnh trước – dạy sau
Thay vì quát hãy bình tĩnh trước
“mẹ thấy con vừa ném đồ chơi. Tại sao con lại làm như vậy?”
✅ 2. Gọi tên cảm xúc cho con
“Con đang bực đúng không?”
“Con không thích cái này à?”
Giúp con học cách hiểu chính mình
✅ 3. Dạy hành vi thay thế

Cần nói rõ và ngắn gọn ‘Lần sau khi khó chịu con có thể nói với mẹ nhưng đồ chơi này không dành để ném. Nếu lần sau mẹ thấy con ném đồ chơi nữa thì mẹ sẽ không mua đồ chơi cho con lần nào nữa”
✅ 4. Tạo không gian vui chơi và hoạt động, vận động
Nghe thì có vẻ chẳng liên quan nhưng với những đứa trẻ có tính vận động cao thì việc chúng ném đồ đạc đôi khi chúng quá bí bách và ngột ngạt. Việc để con chạy nhảy, chơi trò chơi vận động, ném bóng… mới là cách ném đúng
✅ 5. Kiên định – nhưng không căng thẳng
Lặp lại quy tắc
Không thay đổi theo cảm xúc
👉 Nhẹ nhàng nhưng rõ ràng

Khi nào cần chú ý thêm?
Nếu con:
Ném đồ liên tục, không kiểm soát
Kèm theo la hét, mất bình tĩnh nhiều
Khó dừng lại dù đã được hướng dẫN

👉 Có thể con:
Dư năng lượng nhiều
Hoặc đang gặp khó khăn trong điều tiết cảm xúc
Lúc này, bố mẹ cần quan sát sâu hơn, không chỉ dừng ở hành vi.
Cô Hiền hay nói “Đừng chỉ nhìn hành vi, hãy nhìn nhu cầu phía sau. Một đứa trẻ ném đồ có thể đang:
Muốn được chú ý
Muốn được hiểu
Hoặc đơn giản là… chưa biết cách khác

“Đứa trẻ không sinh ra để làm bố mẹ khó chịu.
Con chỉ đang làm theo cách mà con biết.”
Ném đồ không đáng sợ, bỏ lỡ cơ hội dạy con mới đáng lo.

Bé nhận thức bình thường, nhưng ngồi học không tập trung, dễ bị xao nhãng thì cần hỗ trợ những gì khi ở nhà và ở lớp?

Tin tốt là nhóm này cải thiện rất tốt nếu can thiệp đúng cách.

Dưới đây là hướng hỗ trợ thực tế – dễ áp dụng tại nhà 

 Đây thường liên quan đến:

 2. Nguyên tắc vàng khi dạy bé

 Không ép ngồi lâu

 Không la mắng vì “lười”

 Chia nhỏ thời gian học

 Xen kẽ vận động

 Học có thưởng – có mục tiêu rõ ràng

 3. Công thức học cực hiệu quả (rất nên áp dụng)

 Chu kỳ vàng:

 Ví dụ:

 Cách này giúp não “reset” → tập trung tốt hơn

 4. Tối ưu góc học (rất quan trọng)

Nếu bé dễ mất tập trung:  Cho ngồi quay mặt vào tường

 Mẹo nhỏ:

 5. 5 trò chơi tăng tập trung (cực hiệu quả)

Nói: “Lấy bút đỏ – rồi lấy sách”  Tăng chú ý + ghi nhớ

Cho hình đơn giản  Luyện quan sát

“Vỗ tay 2 cái rồi đứng lên”  Tăng chú ý nghe

 Giúp tập trung lâu hơn tự nhiên

Bật nhạc → tắt là đứng im  Luyện kiểm soát hành vi

 6. Hoạt động giúp bé NGỒI YÊN tốt hơn

 Trước khi học 10–15 phút:

 Sau đó vào học sẽ tập trung hơn rõ

 7. Cách nói giúp bé hợp tác hơn

 “Ngồi yên đi!”

 “Con ngồi thêm 5 phút nữa thôi, xong mẹ cho nghỉ”

 “Sao con không tập trung?”

 “Con làm được đoạn này là giỏi lắm rồi”

 Trẻ rất cần được công nhận nhỏ – liên tục

 8. Dùng hệ thống thưởng (rất hiệu quả)

Ngồi học đủ 10 phút →  1 sao

 Não trẻ sẽ “thích học” hơn

 Khi nào cần lưu ý thêm?

 Nên đi đánh giá chuyên sâu để loại trừ:

 Gợi ý thêm (rất phù hợp bé nhà bạn)

 Sau 2–3 tuần thường thấy cải thiện rõ

𝗛𝗔̀𝗡𝗛 𝗩𝗜 𝗧𝗨̛̣ 𝗞𝗜́𝗖𝗛 𝗧𝗛𝗜́𝗖𝗛 𝗢̛̉ 𝗧𝗥𝗘̉ 𝗧𝗨̛̣ 𝗞𝗬̉ – Đ𝗨̛̀𝗡𝗚 𝗩𝗢̣̂𝗜 𝗡𝗚𝗔̆𝗡 𝗖𝗔̉𝗡 𝗞𝗛𝗜 𝗕𝗔̣𝗡 𝗖𝗛𝗨̛𝗔 𝗛𝗜𝗘̂̉𝗨?

𝐇𝐚̀𝐧𝐡 𝐯𝐢 𝐭𝐮̛̣ 𝐤𝐢́𝐜𝐡 𝐭𝐡𝐢́𝐜𝐡 (𝐒𝐭𝐢𝐦𝐦𝐢𝐧𝐠) 𝐜𝐨́ 𝐭𝐡𝐞̂̉ 𝐭𝐫𝐨̂𝐧𝐠 𝐧𝐡𝐮̛:

1. Vỗ tay liên tục

2. Lắc người qua lại

3. Xoay tròn tại chỗ

4. Gõ ngón tay lên bề mặt

5. Lặp lại câu nói (ví dụ: “lại nữa… lại nữa!”)

6. Dậm chân

7. Chớp mắt nhanh

8. Chơi với tóc

9. Sờ hoặc chà một mảnh vải

10. Đi đi lại lại

11. Xoay đồ vật (như bút chì)

12. Nghe một bài hát lặp đi lặp lại

13. Chà hai tay vào nhau.

Thực chất, những hành vi này liên quan đến hệ xử lý cảm giác của trẻ. Theo nghiên cứu về rối loạn xử lý cảm giác (Sensory Processing Disorder), nhiều trẻ tự kỷ có hệ thần kinh phản ứng quá mức hoặc dưới mức với các kích thích từ môi trường.

𝐕𝐢̀ 𝐯𝐚̣̂𝐲, 𝐭𝐫𝐞̉ 𝐬𝐮̛̉ 𝐝𝐮̣𝐧𝐠 𝐬𝐭𝐢𝐦𝐦𝐢𝐧𝐠 𝐧𝐡𝐮̛ 𝐦𝐨̣̂𝐭 “𝐜𝐨̂𝐧𝐠 𝐜𝐮̣ 𝐭𝐮̛̣ đ𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐜𝐡𝐢̉𝐧𝐡”:

Khi quá tải: trẻ lắc người, bịt tai, lặp lại âm thanh để giảm căng thẳng.

Khi thiếu kích thích: trẻ xoay đồ vật, vỗ tay để “kích hoạt” hệ thần kinh.

Khi lo lắng hoặc không hiểu tình huống: trẻ lặp lại lời nói để tạo cảm giác an toàn.

Đ𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐪𝐮𝐚𝐧 𝐭𝐫𝐨̣𝐧𝐠 𝐥𝐚̀:

Không phải mọi hành vi stimming đều cần loại bỏ.

Chỉ nên can thiệp khi hành vi gây nguy hiểm hoặc cản trở học tập và giao tiếp.

Quan sát: Hành vi xuất hiện khi nào, trong hoàn cảnh nào

Hiểu nguyên nhân: Trẻ đang thiếu hay quá tải cảm giác

Thay thế phù hợp: Ví dụ cho trẻ đồ chơi cảm giác thay vì xoay đồ nguy hiểm

Dạy kỹ năng: Giúp trẻ học cách giao tiếp nhu cầu thay vì chỉ dùng hành vi

𝑀𝑜̣̂𝑡 đ𝑢̛́𝑎 𝑡𝑟𝑒̉ 𝑘ℎ𝑜̂𝑛𝑔 “𝑙𝑎̣̆𝑝 𝑙𝑎̣𝑖 𝑣𝑜̂ 𝑛𝑔ℎ𝑖̃𝑎”.

𝑀𝑜̂̃𝑖 ℎ𝑎̀𝑛ℎ 𝑣𝑖 đ𝑒̂̀𝑢 𝑙𝑎̀ 𝑚𝑜̣̂𝑡 𝑡ℎ𝑜̂𝑛𝑔 đ𝑖𝑒̣̂𝑝.